ANNA: een natuurlijk plekje
Er zijn plaatsen die je direct pakken, zonder dat je er een vinger op kan leggen. Zo’n dorp of stad hoeft helemaal niet mooi te zijn of vol te staan met bijzondere architectuur. Je weet het vrij snel als je er doorheen loopt, met dat gevoel van ‘hier klopt het gewoon’. Dat hebben wij met Schaijk. Het is niet voor niets dan architect Jan de Jong hier zijn eigen huis ging bouwen, maar daar komen we een andere keer op terug. Met het project ‘Schaijk een werelddorp’ is met de hele gemeenschap in een aantal jaar gewerkt aan het benoemen van de identiteit van Schaijk. Bewoners, ondernemers en allerhande verenigingen hebben hieraan meegewerkt. De identiteit is vertaald in de volgende kernwaarden: iets betekenen voor elkaar, Schaijk-ons thuis, natuurlijke omgeving en hier wil je zijn! Dit proces heeft geleid tot de oprichting van de grootste vereniging van het dorp Natuurlijk Schaijk. Je wordt automatisch lid zodra in het dorp komt wonen. De website geeft inzicht in alle activiteiten en je kunt verschillende verhalen lezen. Bijvoorbeeld over deelhuisjes (kleine kastjes langs de straat met etenswaren of andere producten) om voedselverspilling tegen te gaan of een ontmoetingspunt voor Oekraïners. Als je bij de slager, bakker of kaasboer naar binnengaat, herken je het ondernemerschap en de gemeenschap. Je komt hier echt voor je plezier.
Door allerlei fusies van gemeenten ontstaan nieuwe namen voor gemeenten. Zo ook de naam Maashorst (Noord-Brabant). Niet te verwarren dus met Horst aan de Maas (Limburg). Op 1 januari 2022 is deze gemeente ontstaan door een fusie van de gemeenten Landerd en Uden en heeft zes kernen. Ik wil het helemaal niet over de gemeente hebben, maar over het landschap in Maashorst, de natuurlijke omgeving. Het natuurgebied draagt al veel langer deze naam. Het ligt ten zuiden van de Maas, tussen Schaijk, Zeeland en Nistelrode. Het is 2400 hectare groot, waarvan een kwart in beheer is van Staatsbosbeheer. Het is vooral de afwisseling die het boeiend maakt: naald- en loofbos, stuifzand, heidevelden, vennetjes, landbouwgebied en grasland. Prachtig zijn de overgangen van bos naar akkers, soms voorzien van houtwallen. Op een bord in het gebied tref je onderstaande tekst aan:
‘Struin door de wilde natuur van de Maashorst met aardbreuken, stuifduinen, bossen en heide. Baan je een weg langs bomen, beken en beesten. Spot de wisent, tauros en de exmoorpony, de oorspronkelijke bewoners van het gebied. Ontdek de historische opgravingen, de oerschatten van de Maashorst. Leer van de boswachter over de wijst, de natte natuurparels van het landschap. Trek stevige wandelschoenen aan. Volg je oerinstinct en ga!’
In dit gebied is de Holenberg gelegen, ‘een berg in het hout/bos’. Het is ook de naam van het Nationaal Buitencentrum van de Nederlandse Gidsenbeweging (katholieke padvinderij voor meisjes). Het werd geopend op 10 juni 1956. Koningin Juliana was beschermvrouwe van de gidsen. Op 29 mei 1965 bracht zij met bisschop Bekkers van het bisdom ’s-Hertogenbosch een bezoek aan dit buitenverblijf. Er was een gebouw met een keuken en wasgelegenheid en een grote verblijfsruimte genoemd ‘het Ravensnest’. De gidsen sliepen in tenten. Tot 1973 was het een kampeerterrein en opleidingscentrum voor het kader van de Nederlandse Gidsenbeweging. Het werd in 1975 verkocht aan de Stichting voor Zon en Vrijheid (later de Paasheuvelgroep) die jeugdkampen organiseerde. In 2017 heeft een lokale ondernemer het omgedoopt tot De Holenberg. Hier kun je kleinschalig kamperen of verblijven in een ANNA.
Laten we eerlijk zijn, daarom zijn we hier. Voor ANNA. Door Anna staan hier ANNA’s. Anna is de moeder van Caspar Schols. Zij had een wens om een plek te hebben waar ze heel dicht bij de natuur kon zijn. Zodat ze niets zou missen van de natuur. Zoals Caspar het zelf omschrijft: ‘knopjes die ontspringen, vogeltjes die druk in de weer zijn, luchten die verkleuren, zonnestralen die mooie schaduwen maken, prachtige insecten, geuren van bloemen en bomen, geluiden van dieren in de nacht.’ Daarnaast moest het huisje haar veiligheid en een basiscomfort bieden. Een plek om zich thuis te kunnen voelen in de natuur. Caspar, geen architect, ontwierp het tuinhuisje in 2016, bouwde het zelf en plaatste het acht maanden later in de tuin in de Wielewaal in Eindhoven. En toen kreeg de media er lucht van. Het resulteerde in vele prijzen. De Dirk Roosenburg Award (Eindhoven), Radical Innovation Award (New York) en de Dezeen small building of the year award (London). Het behoorde tot de top-3 meest populaire architectonische projecten in Nederland in 2017. Caspar ontwierp vervolgens een ANNA om in te verblijven en deze werd in Holenberg geplaatst, de zogenaamde ANNA Origin uit 2018. Dat kwam doordat mensen uit Schaijk ANNA gezien hadden in de tuin en zij vonden dat het bij de groene omgeving van Schaijk paste. Caspar schrijft hierover ‘Inmiddels heeft dit Asterix en Obelix dorp, poort naar het oergebied de Maashorst, mijn hart gestolen. Niet alleen door de schoonheid van de omgeving maar ook door de mensen en de manier waarop ze in het leven staan. Gastvrij, nuchter, betrouwbaar en met humor. De Schaijkenaren geloofden in ANNA vanaf het eerste begin. Daarom staat ANNA hier.’ In 2020 is dit doorontwikkeld naar de ANNA Stay waar er vier van zijn geplaatst. Deze zijn niet meer door Caspar zelf gebouwd maar door de beste houtbouwers die hij kon vinden. Bij de bouw van elke ANNA wordt geleerd en met de ervaringen van de gebruikers wordt ANNA steeds verder verfijnd.
De gedachte die Caspar hanteerde bij het ontwerp van ANNA was: ‘ik was op zoek naar een ontwerp met veel flexibiliteit en als het mogelijk was, een ontwerp met de flexibiliteit van kleding. Je moet net zo makkelijk een laag van het huis kunnen verwijderen als het veranderen van je kleding, zodra je dat wenst’.
Wij mochten slapen in Origin, de eerste ANNA van Holenberg. Voorzien van buitentoilet en buitendouche voor de echte buitenbeleving. Aan de buitenkant van de douche een wasbak, spiegel en afwasrek. Je waande je weer even op een camping, ware het niet dat er razendsnel warm water uit de kraan kwam. Het toilet doet denken aan een oud buitentoilet maar onder het gat in de plank staat een gewone witte toiletpot en je kunt gewoon doorspoelen. Als ik dit concept zou doorontwikkelen, zou ik op zoek gaan naar de mogelijkheden van een toilet zonder water. Nog beter voor de natuur.
Tekst doet de mogelijkheden van het huis onrecht maar met de tekeningen van Jan krijg je een idee hoe het werkt. Op de website Holenberg krijg je een eerste indruk en de filmpjes laten echt zien wat de kracht is van dit huis. Dat is dat je het huis handmatig, zonder een grote krachtsinspanning, in je eentje kunt veranderen. Er zal geen mens zijn, die dit niet doet. Je wordt uitgedaagd om naar gelang de omstandigheden veranderen, het huis aan te passen. Exact zoals de ontwerper het heeft bedacht. Ruimte voor Homo ludens, de spelende mens.
ANNA bestaat uit vier rolbare wand-dakdelen en een houten vloer. In de vloer zijn rails aangebracht waarin de delen rollen. Twee van de delen van het huis vormen de ‘glazen’ binnenhuis. Het is niet echt van glas maar van zeer stevig kunststof waardoor het gewicht is beperkt. Daaroverheen passen de twee andere delen, uitgevoerd in hout met een zwart metalen dak. Het basishuis wordt gevormd als het binnenhuis en het buitenhuis over elkaar zijn geschoven; het huis staat in het midden van de houten terrasvloer. De woning is symmetrisch en heeft op beide kopse gevels een deur met een raam erin. Een van de deuren wordt afgesloten met een hangslot, veel moeilijker hoef je het niet te maken. In het midden van dit basishuis, aan de zijde dicht bij het bos, staat de houtkachel. De pijp steekt eruit (door een mooi afgewerkte opening in de geveldelen voorzien van metalen platen) en komt ruim boven het huis uit. Aan een zijde van de kachel staat het tweepersoonsbed en zijn er haken aan de wand om spullen op te hangen. Aan de andere zijde van de kachel staat een inklapbaar keukenmeubel en een tafel met twee stoelen. De wand aan deze zijde is vorzien van een leren wandrek om spullen in te kunnen opbergen. Verder nog een luie stoel en een kruk. Als je de deuren en de bovenklep van het keukenmeubel opent, zie je een gasfles, een kookplaat, pannen, servies en bestek. De koelbox vind je onder een luik in de vloer, net zoals het bad overigens. In het huis zelf zijn verder geen water- en rioleringsaansluitingen, goed voor het echte campinggevoel. Water haal je buiten bij de wasbak bij de douche. Hier wel het voordeel dat alles hier privé is en je geen muntjes nodig hebt voor warm water zoals op de camping. Het huis is voorzien van twee ramen naar het veld en het is verrassend hoeveel licht er binnenkomt.
Nou begint de speeltijd. Aan de uiteinden van het basishuis vind je een schuifslot. Je ontgrendelt dit en dan kun je met de hand het buitenhuis naar buiten trekken. Je kunt stoppen op elk moment dat je wil, maar gelang je het huis meer open wilt hebben. Op het einde van de terrasvloer kun je het huis weer verankeren en dan heeft het huis aan die zijde zijn maximale grootte bereikt. Hetzelfde kun je doen aan de andere kant. Je hebt dan de inrichting van het transparante basishuis twee overdekte ruimten aan weerzijden; het huis is nu twee keer zo groot geworden.
Je kunt vervolgens, op dezelfde wijze, het glazen huis openen. In de maximale stand heb je de glazenhuisdelen onder de buitenhuisdelen geschoven. Het huis heeft de maximale grootte en de hele inrichting van het basishuis staat nu in de buitenlucht. Het is onwerkelijk: de houtkachel met zijn pijp, de tafel met stoelen en het bed zo in de natuur. Onwerkelijk omdat we dit niet gewend zijn. Je voelt je een beetje als een kind in de speeltuin, dat je iets ontdekt hebt wat je niet voor mogelijk had gehouden. Zelfs op een oktoberdag kun je het huis zo gebruiken en de laatste zonnestralen opvangen terwijl je op bed zit. Je ziet de zon langzaam achter het gebladerte verdwijnen, hoort en ziet de vlaamse gaai die overvliegt. Als het frisser wordt, schuif je langzaam het glazen huis dicht. Als je het teveel opent vindt, of te licht, kun je voor een deel het buitenhuis er weer overheen schuiven.
Er is nog een mogelijkheid om het huis te veranderen. Als het dichte buitenhuis in het midden is, is het ook mogelijk de twee glazenhuisdelen naar buiten toe te schuiven. Je hebt dan als het ware een huis met aan twee zijden een erker. De erkers kunnen werken als een wintertuin, waardoor je voor je gevoel buiten en toch wat warm zit.
Die constructie is een lust voor het oog. Het is van hout, als een driescharnierspant van vakwerkliggers in hout. Op die wijze is de constructie zo licht mogelijk gehouden. Zowel het buitenhuis als het binnenhuis is op die wijze geconstrueerd. Onder elke ligger is een wiel bevestigd.
We hadden een stapel boeken en tijdschriften (ja op papier) meegenomen om een ‘schermloze’ avond in ANNA door te brengen. Eerlijkheid gebiedt ons te zeggen, dat we daar niet eens veel aan toe zijn gekomen. We gingen in het glazen huis zitten, dichtgeschoven om in de frisse avond voldoende warm te zitten met zicht op buiten. Je bent zo te midden van de natuur dat je je ogen er niet vanaf kunt houden. Het spel van licht tussen de bladeren van de bomen, de overgang van dag naar schemer en van schemer naar donker. Niet alleen door de transparante wanden maar ook door het glazen dak. We hadden het geluk dat er een bijna volle maan en sterren stonden bij een heldere hemel. De lucht veranderde telkens van kleur en de constructie van het huis – met vloerverlichting aangelicht - gaf ons het gevoel in een kapel te zijn. Je wilt eigenlijk niet gaan slapen om niets te missen. Als je even buiten gaat kijken, geeft de verlichte ANNA een prachtig beeld zo omringd door bomen.
De volgende ochtend kun je het ontbijt afhalen in een houten bak bij het pad waar een je mand met jus d’orange, rauwe eieren, brood, croissants en beleg aantreft. Het huis nodigt je direct weer uit om te spelen. Gaan we binnen zitten, schuiven we nog iets open? We genieten nog van het ochtendlicht en moeten dan helaas ANNA gaan verlaten. Met de conclusie dat dit een beleving was om nooit te vergeten en dat Natuurlijk Schaijk helemaal klopt.
Wil jij kijken hoe ANNA werkt? Deel 1 Deel 2
2022
